پرش به محتوای اصلی

خط زمان تاریخ ایران

سفری در تونل زمان؛ از تمدن‌های باستانی تا دوران معاصر ایران زمین.

نگاه کلی: از هخامنشیان تا امروز

خلاصهٔ تاریخ ایران با ذکر سال‌ها و سلسله‌ها از زمان امپراتوری هخامنشی (۵۵۰ ق.م) تا امروز.

۵۵۰–۳۳۰ ق.مهخامنشیان — کوروش و داریوش؛ منشور حقوق بشر، تخت جمشید، جادهٔ شاهی؛ بزرگ‌ترین امپراتوری جهان باستان از هند تا مصر.
۳۱۲–۶۳ ق.مسلوکیان — جانشینان اسکندر؛ ترویج فرهنگ یونانی (هلنیسم) در ایران.
۲۴۷ ق.م–۲۲۴ ماشکانیان — پارتیان؛ شکست روم در حران (۵۳ ق.م) به‌دست سورنا؛ جادهٔ ابریشم.
۲۲۴–۶۵۱ مساسانیان — آخرین شاهنشاهی پیش از اسلام؛ رسمیت زرتشت، طاق کسری، دانشگاه گندی‌شاپور؛ جنگ با روم و بیزانس.
۶۵۱ م به‌بعدفتح اسلامی — ورود اسلام به ایران؛ دورهٔ خلفا و سپس حکومت‌های محلی: طاهریان، صفاریان، سامانیان، غزنویان، آل‌بویه، سلجوقیان، خوارزمشاهیان.
۱۲۱۹–۱۳۳۵ مایلخانان مغول — حملهٔ مغول؛ تیموریان (۱۳۷۰–۱۵۰۷)؛ رونق هنر و معماری در خراسان و ماوراءالنهر.
۱۵۰۱–۱۷۳۶ مصفویان — اعلام تشیع به‌عنوان مذهب رسمی؛ پایتختی اصفهان؛ نقش‌جهان، مسجد شیخ‌لطفالله؛ شکوفایی هنر و تجارت.
۱۷۹۶–۱۹۲۵ مقاجاریان — پایتختی تهران؛ جنگ‌های ایران و روس؛ دارالفنون، انقلاب مشروطه (۱۹۰۶)، قانون اساسی.
۱۹۲۵–۱۹۷۹ مپهلوی — رضا شاه و محمدرضا شاه؛ ارتش نوین، راه‌آهن سراسری، دانشگاه تهران، ملی شدن نفت (۱۹۵۱)، کودتای ۲۸ مرداد (۱۹۵۳)، انقلاب سفید و اصلاحات ارضی.
۱۹۷۹ تا کنونجمهوری اسلامی — انقلاب ۱۳۵۷ و تغییر نظام؛ جنگ هشت‌سالهٔ ایران و عراق (۱۹۸۰–۱۹۸۸)؛ برنامهٔ هسته‌ای، تحریم‌های بین‌المللی و تحولات سیاسی و اجتماعی تا امروز.

پادشاهی در تاریخ ایران

پادشاهی حدود دو هزار و پانصد سال، از هخامنشیان تا پایان دورهٔ پهلوی، شکل اصلی حکومت در ایران بود. شاه در دوره‌های مختلف عنوان‌هایی چون «شاهنشاه» داشت و در اندیشهٔ سیاسی ایران باستان مشروعیت او با مفهوم «فرّهٔ ایزدی» پیوند می‌خورد. دربار پادشاهی مرکز ادارهٔ کشور، گردآوری مالیات، فرماندهی سپاه و حمایت از معماری، ادبیات و دانش بود. با انقلاب مشروطه (۱۹۰۶ م) اختیارات شاه برای نخستین بار با قانون اساسی و مجلس محدود شد و با انقلاب ۱۳۵۷ این نهاد جای خود را به نظام جمهوری اسلامی داد.

دوران پهلوی (۱۳۰۴–۱۳۵۷ خورشیدی)

دورهٔ پهلوی آخرین دورهٔ پادشاهی در ایران بود. رضا شاه پس از کودتای ۱۲۹۹ و تاجگذاری در ۱۳۰۴، دولت متمرکز نوینی پایه‌گذاری کرد: ارتش یکپارچه، راه‌آهن سراسری، دانشگاه تهران و نظام اداری، قضایی و آموزشی جدید. در شهریور ۱۳۲۰ با اشغال ایران در جنگ جهانی دوم از سلطنت کناره گرفت. در دوران محمدرضا شاه، ملی شدن صنعت نفت (۱۳۲۹) و کودتای ۲۸ مرداد (۱۳۳۲)، انقلاب سفید و اصلاحات ارضی (۱۳۴۲)، اعطای حق رای به زنان، گسترش آموزش و بهداشت و صنعتی‌سازی با درآمد نفت رخ داد. این دوره با انقلاب ۱۳۵۷ و تغییر نظام به پایان رسید.

رضا شاه: دولت متمرکز، ارتش نوین، راه‌آهن سراسری، دانشگاه تهران، نظام قضایی و آموزشی جدید.
محمدرضا شاه: ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد، انقلاب سفید، اصلاحات ارضی، حق رای زنان، صنعتی‌سازی.

سلسله‌های دیگر — از هخامنشیان و ساسانیان تا صفویان و قاجاریان — هر یک دوره‌ای از تاریخ این نهاد را شکل داده‌اند. در خط زمان پایین می‌توانید رویدادها و شخصیت‌های هر دوره را ببینید.

تاریخ با افراد تأثیرگذار

چهره‌های اثرگذار در تاریخ ایران، از زرتشت و باستان تا امروز. افراد دورهٔ جمهوری اسلامی در پایان و جداگانه آمده‌اند.

از زرتشت و باستان

  • زرتشت— پیامبر و بنیان‌گذار دین زرتشتی؛ آموزهٔ «پندار نیک، گفتار نیک، کردار نیک»؛ تأثیر بر اخلاق و فرهنگ ایران تا ساسانیان و پس از آن.
  • کوروش کبیر— بنیان‌گذار هخامنشی؛ منشور حقوق بشر؛ فتح بابل و احترام به ادیان.
  • داریوش بزرگ— ساتراپی، جادهٔ شاهی، تخت جمشید؛ نظم اداری و اقتصادی.
  • سورنا— سردار اشکانی؛ شکست کراسوس رومی در حران (۵۳ ق.م).
  • انوشیروان عادل— پادشاه ساسانی؛ عدالت قضایی، اصلاحات و دانش‌پروری؛ رسمیت دین زرتشتی و تدوین اوستا در این دوره.

سده‌های میانی و معاصر

  • فردوسی— سرایندهٔ شاهنامه؛ نگاه‌داشت زبان و حماسهٔ ایرانی.
  • ابنسینا (ابن سینا)— پزشک و فیلسوف؛ کتاب قانون در پزشکی؛ اثرگذاری جهانی.
  • خیام— ریاضیدان، منجم و شاعر رباعیات.
  • مولوی (جلال‌الدین رومی)— شاعر مثنوی و عارف؛ اثرگذاری بر ادب و عرفان جهان.
  • سعدی و حافظ— ستون‌های شعر و ادب فارسی؛ گلستان، بوستان، دیوان حافظ.
  • شاه عباس صفوی— اوج قدرت صفوی؛ اصفهان، نقش‌جهان، رونق هنر و تجارت.
  • امیرکبیر— صدراعظم قاجار؛ دارالفنون، نوسازی و مبارزه با فساد.

دورهٔ پهلوی

  • رضا شاه پهلوی— بنیان‌گذار سلسلهٔ پهلوی؛ دولت متمرکز، ارتش یکپارچه، راه‌آهن سراسری، دانشگاه تهران، نظام قضایی و آموزشی جدید.
  • محمدرضا شاه پهلوی— آخرین پادشاه ایران؛ دورهٔ او با ملی شدن نفت، کودتای ۲۸ مرداد، انقلاب سفید، اصلاحات ارضی، حق رای زنان و صنعتی‌سازی همراه بود و با انقلاب ۱۳۵۷ پایان یافت.

چهره‌های دورهٔ جمهوری اسلامی (۱۳۵۷ به بعد)

چهره‌های سیاسی اصلی دورهٔ جمهوری اسلامی:

  • روح‌الله خمینی— رهبر انقلاب ۱۳۵۷ و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی؛ رهبری کشور در دههٔ نخست پس از انقلاب و در دوران جنگ ایران و عراق (تا ۱۳۶۸).
  • علی خامنه‌ای— رئیس‌جمهور در دههٔ ۱۳۶۰ و رهبر جمهوری اسلامی از ۱۳۶۸ تاکنون.
  • اکبر هاشمی رفسنجانی، محمد خاتمی، محمود احمدی‌نژاد، حسن روحانی و دیگر رؤسای جمهور— رؤسای جمهور ادوار مختلف؛ هر یک سیاست‌های اقتصادی، اجتماعی و خارجی متفاوتی را در چارچوب همین نظام دنبال کردند.
دوران باستان۳۲۰۰ تا ۵۵۰ ق.م

تمدن ایلام

اولین تمدن بزرگ در فلات ایران (خوزستان و لرستان). ساخت زیگورات چغازنبیل.

شخصیت‌های برجسته:شوتروک ناهونته، اونتاش ناپیریشا
پایتخت‌ها:شوش، انشان
رویدادهای مهم:فتح بابل توسط شوتروک ناهونته (۱۱۷۶ ق.م)، ساخت زیگورات چغازنبیل (۱۲۵۰ ق.م)، جنگ با آشوریان
دستاوردها:ابداع خط میخی ایلامی، پیشرفت در فلزکاری و سفالگری، سیستم آبیاری پیشرفته
بناهای تاریخی:زیگورات چغازنبیل (شوش)، معبد اینشوشینک، کاخ آپادانا در شوش
قلمرو:خوزستان، لرستان، بخشی از عراق امروزی، فلات مرکزی ایران
اقتصاد:تجارت با بین‌النهرین، کشاورزی پیشرفته، دامداری، معدن‌کاری
دوران باستان۷۲۸ تا ۵۵۰ ق.م

مادها

نخستین پادشاهی آریایی که بر آشوریان غلبه کردند و بنیان‌گذار اتحاد اقوام ایرانی بودند.

شخصیت‌های برجسته:دیاکو، هوخشتره، آستیاگ
پایتخت‌ها:هگمتانه (همدان)
رویدادهای مهم:تشکیل اتحاد ماد (۷۲۸ ق.م)، فتح نینوا و سقوط آشور (۶۱۲ ق.م)، جنگ با لیدی
دستاوردها:ایجاد اولین دولت متمرکز آریایی، ابداع سیستم پست و جاده‌سازی، سازماندهی ارتش منظم
بناهای تاریخی:هگمتانه (همدان)، دژهای نظامی مادی، کاخ‌های مادی
قلمرو:غرب و مرکز ایران، بخشی از آناتولی، کردستان، آذربایجان
اقتصاد:کشاورزی، دامداری، تجارت با یونان و بین‌النهرین، معدن‌کاری
دوران باستان۵۵۰ تا ۳۳۰ ق.م

هخامنشیان

بزرگترین امپراتوری جهان باستان. منشور حقوق بشر کوروش، ساخت تخت جمشید و جاده شاهی.

شخصیت‌های برجسته:کوروش کبیر، داریوش بزرگ، خشایارشا، اردشیر دوم
پایتخت‌ها:پاسارگاد، شوش، تخت جمشید، اکباتان
رویدادهای مهم:فتح بابل توسط کوروش (۵۳۹ ق.م)، نبرد ماراتون (۴۹۰ ق.م)، نبرد ترموپیل (۴۸۰ ق.م)، فتح مصر و لیبی
دستاوردها:منشور حقوق بشر کوروش (اولین منشور حقوق بشر جهان)، سیستم اداری ساتراپی، جاده شاهی (۲۵۰۰ کیلومتر)، پست دولتی (چاپارخانه)
بناهای تاریخی:تخت جمشید (پرسپولیس)، آرامگاه کوروش در پاسارگاد، کاخ آپادانا در شوش، نقش رستم، بیستون
قلمرو:از هند تا مصر، از دریای اژه تا رود سند - بزرگترین امپراتوری تاریخ تا آن زمان
ادبیات و آثار:کتیبه‌های میخی پارسی باستان، منشور کوروش، کتیبه بیستون
اقتصاد:سیستم مالیاتی منظم، سکه طلا (دریک)، تجارت گسترده، راه‌های تجاری امن
دوران باستان۳۱۲ تا ۶۳ ق.م

سلوکیان

حکومت جانشینان اسکندر مقدونی در ایران و ترویج فرهنگ هلنی (یونانی).

شخصیت‌های برجسته:سلوکوس یکم، آنتیوخوس سوم، آنتیوخوس چهارم
پایتخت‌ها:سلوکیه، انطاکیه
رویدادهای مهم:جنگ با روم (۱۹۰ ق.م)، شورش‌های محلی ایرانی، ظهور اشکانیان
دستاوردها:ترویج فرهنگ یونانی (هلنیسم)، ساخت شهرهای یونانی‌شکل، معماری یونانی-ایرانی
بناهای تاریخی:شهرهای یونانی در ایران، معابد یونانی، آمفی‌تئاترها
قلمرو:بخش بزرگی از ایران، بین‌النهرین، سوریه، بخشی از آناتولی
اقتصاد:تجارت با یونان و روم، ضرب سکه یونانی، کشاورزی
دوران باستان۲۴۷ ق.م تا ۲۲۴ م

اشکانیان

امپراتوری پارتیان که رومیان را شکست دادند. مهارت در جنگ‌های پارتیزانی و تیراندازی.

شخصیت‌های برجسته:ارشک، مهرداد دوم، ارد سوم، سورنا (سردار)
پایتخت‌ها:صددروازه (دامغان)، تیسفون
رویدادهای مهم:شکست کراسوس رومی در نبرد حران (۵۳ ق.م) توسط سورنا، جنگ با روم، مقاومت در برابر رومیان
دستاوردها:تاکتیک جنگی پارتیزانی (تیراندازی در حال عقب‌نشینی)، سیستم فدرالی حکومتی، رواج زبان پارتی
بناهای تاریخی:کاخ اشکانی در تیسفون، معابد آتش، شهرهای اشکانی
قلمرو:تمام ایران، بین‌النهرین، بخشی از آناتولی، ارمنستان
اقتصاد:تجارت جاده ابریشم، کشاورزی، دامداری، تجارت با چین و روم
دوران باستان۲۲۴ تا ۶۵۱ م

ساسانیان

آخرین شاهنشاهی ایرانی پیش از اسلام. اوج شکوفایی هنر، معماری (طاق کسری) و رسمیت دین زرتشت.

شخصیت‌های برجسته:اردشیر بابکان، شاپور اول، شاپور دوم، انوشیروان عادل، خسرو پرویز
پایتخت‌ها:تیسفون (مدائن)
رویدادهای مهم:جنگ با روم (شکست والرین در ۲۶۰ م)، جنگ با بیزانس، فتح انطاکیه، حمله اعراب و سقوط ساسانیان
دستاوردها:رسمیت دین زرتشت، تدوین اوستا، پیشرفت در پزشکی و نجوم، سیستم قضایی منظم، دانشگاه گندی‌شاپور
بناهای تاریخی:طاق کسری (ایوان مدائن)، کاخ تیسفون، نقش رجب، نقش شاپور، طاق بستان، قلعه دختر
قلمرو:تمام ایران، بین‌النهرین، بخشی از قفقاز، یمن، بخشی از شبه‌جزیره عربستان
ادبیات و آثار:کتب پهلوی، داستان‌های حماسی، متون زرتشتی، خدای‌نامه
اقتصاد:تجارت ابریشم، کشاورزی پیشرفته، صنایع دستی، مالیات منظم
دوران اسلامی۶۵۱ تا ۸۲۱ م

دوره خلفا

ورود اسلام به ایران. اداره ایران توسط والیان عرب و شروع نهضت‌های استقلال‌طلبانه.

شخصیت‌های برجسته:خلفای راشدین، امویان، عباسیان
پایتخت‌ها:مدینه، کوفه، دمشق، بغداد
رویدادهای مهم:نبرد قادسیه (۶۳۶ م)، فتح تیسفون، نبرد نهاوند (۶۴۲ م)، قیام مختار، قیام زید بن علی
دستاوردها:گسترش اسلام در ایران، ترجمه آثار ایرانی به عربی، شروع نهضت ترجمه
بناهای تاریخی:مساجد اولیه در ایران، شهرهای جدید اسلامی
قلمرو:تمام ایران تحت حاکمیت خلفا
اقتصاد:مالیات اسلامی (جزیه و خراج)، تجارت، کشاورزی
دوران اسلامی۸۲۱ تا ۹۹۹ م

طاهریان، صفاریان، سامانیان

احیای زبان فارسی توسط یعقوب لیث. اوج شکوفایی فرهنگ و ادب پارسی در دوره سامانیان (رودکی، فردوسی).

شخصیت‌های برجسته:یعقوب لیث صفاری، اسماعیل سامانی، نصر بن احمد
پایتخت‌ها:نیشابور، زرنج، بخارا
رویدادهای مهم:قیام یعقوب لیث و احیای زبان فارسی (۸۶۷ م)، حمایت سامانیان از شاعران، شروع سرایش شاهنامه
دستاوردها:احیای زبان فارسی، شکوفایی شعر فارسی، تاسیس کتابخانه‌ها، حمایت از دانشمندان
بناهای تاریخی:مقبره اسماعیل سامانی در بخارا، بناهای سامانی
قلمرو:خراسان، ماوراءالنهر، بخشی از افغانستان
ادبیات و آثار:شاهنامه فردوسی (شروع)، شعر رودکی، آثار بلعمی، تاریخ بلعمی
اقتصاد:تجارت با چین، کشاورزی، صنایع دستی
دوران اسلامی۹۳۱ تا ۱۰۹۰ م

زیاریان

حکومت در شمال ایران. حمایت از دانشمندان بزرگ (بیرونی و ابن‌سینا). ساخت گنبد قابوس.

شخصیت‌های برجسته:مرداویج زیاری، قابوس بن وشمگیر
پایتخت‌ها:گرگان، ری
رویدادهای مهم:قیام مرداویج علیه عباسیان، حمایت از دانشمندان
دستاوردها:ساخت گنبد قابوس (بلندترین برج آجری جهان)، حمایت از علم و دانش
بناهای تاریخی:گنبد قابوس (گرگان) - ۵۳ متر ارتفاع، بناهای زیاری
قلمرو:گرگان، طبرستان، بخشی از مازندران
ادبیات و آثار:قابوسنامه (کتاب اخلاق و حکمت)
اقتصاد:کشاورزی، تجارت محلی
دوران اسلامی۹۷۷ تا ۱۱۸۶ م

غزنویان

فتوحات گسترده در هند و ترویج زبان فارسی. حضور فردوسی و ابوریحان بیرونی در دربار.

شخصیت‌های برجسته:سلطان محمود غزنوی، سلطان مسعود
پایتخت‌ها:غزنین
رویدادهای مهم:۱۷ بار لشکرکشی به هند، فتح پنجاب، حمایت از فردوسی، جنگ با سلجوقیان
دستاوردها:ترویج زبان فارسی در هند، حمایت از شاعران و دانشمندان، ساخت مساجد و مدارس
بناهای تاریخی:مساجد غزنین، مناره‌های غزنوی، کاخ‌های غزنین
قلمرو:افغانستان، بخش بزرگی از ایران، پنجاب و سند در هند
ادبیات و آثار:شاهنامه فردوسی (تکمیل)، آثار ابوریحان بیرونی، شعر عنصری و فرخی
اقتصاد:غنایم جنگی از هند، تجارت، مالیات
دوران اسلامی۹۳۴ تا ۱۰۶۲ م

آل بویه

حکومت شیعه مذهب ایرانی که بر خلیفه عباسی تسلط یافتند. آبادانی بندرامیر.

شخصیت‌های برجسته:عضدالدوله دیلمی، بهاءالدوله
پایتخت‌ها:شیراز، ری، بغداد
رویدادهای مهم:تسلط بر بغداد و خلیفه عباسی، آبادانی بندرامیر، ساخت بیمارستان عضدی
دستاوردها:آبادانی شهرها، ساخت بیمارستان‌ها، حمایت از علم و دانش، ترویج مذهب شیعه
بناهای تاریخی:بیمارستان عضدی بغداد، بناهای آل بویه در شیراز و ری
قلمرو:فارس، خوزستان، عراق، بخشی از مرکز ایران
اقتصاد:تجارت دریایی، کشاورزی، صنایع
دوران اسلامی۱۰۳۷ تا ۱۱۹۴ م

سلجوقیان

امپراتوری بزرگ ترک‌تبار. وزارت خواجه نظام‌الملک، خیام و ساخت رصدخانه. مدارس نظامیه.

شخصیت‌های برجسته:طغرل بیک، آلب‌ارسلان، ملکشاه
پایتخت‌ها:ری، اصفهان، مرو
رویدادهای مهم:نبرد ملازگرد (۱۰۷۱ م) - شکست بیزانس، فتح آناتولی، ساخت مدارس نظامیه
دستاوردها:ساخت مدارس نظامیه (اولین دانشگاه‌های اسلامی)، رصدخانه اصفهان، تقویم جلالی (خیام)، کتاب سیاست‌نامه
بناهای تاریخی:مدارس نظامیه (نیشابور، بغداد، اصفهان)، رصدخانه اصفهان، مساجد سلجوقی
قلمرو:تمام ایران، عراق، آناتولی، بخشی از شام
ادبیات و آثار:رباعیات خیام، سیاست‌نامه نظام‌الملک، آثار غزالی
اقتصاد:تجارت جاده ابریشم، کشاورزی، مالیات منظم
دوران اسلامی۱۰۷۷ تا ۱۲۳۱ م

خوارزمشاهیان

حکومتی قدرتمند که با حمله ویرانگر چنگیز خان مغول سقوط کرد. مقاومت جلال‌الدین خوارزمشاه.

شخصیت‌های برجسته:سلطان محمد خوارزمشاه، جلال‌الدین منکبرنی
پایتخت‌ها:گرگانج (اورگنج)
رویدادهای مهم:حمله چنگیزخان (۱۲۱۹ م)، نابودی شهرها، مقاومت جلال‌الدین در نبرد پروان، فرار به هند
دستاوردها:مقاومت در برابر مغولان، حفظ فرهنگ ایرانی
بناهای تاریخی:بناهای خوارزمشاهی (بیشتر نابود شد)
قلمرو:خراسان، ماوراءالنهر، بخشی از ایران مرکزی
اقتصاد:تجارت، کشاورزی (قبل از حمله مغول)
دوران اسلامی۱۲۱۹ تا ۱۳۳۵ م

ایلخانان (مغول)

حمله ویرانگر مغول و سپس مسلمان شدن ایلخانان. ساخت گنبد سلطانیه و رصدخانه مراغه.

شخصیت‌های برجسته:هولاگوخان، غازان خان، اولجایتو (سلطان محمد خدابنده)
پایتخت‌ها:مراغه، تبریز، سلطانیه
رویدادهای مهم:حمله ویرانگر مغول، قتل عام شهرها، مسلمان شدن غازان خان (۱۲۹۵ م)، ساخت رصدخانه مراغه
دستاوردها:ساخت رصدخانه مراغه (خواجه نصیرالدین طوسی)، گنبد سلطانیه، احیای تدریجی فرهنگ و هنر
بناهای تاریخی:گنبد سلطانیه (اولجایتو) - بزرگترین گنبد آجری جهان، رصدخانه مراغه، بناهای ایلخانی
قلمرو:تمام ایران، عراق، بخشی از قفقاز
ادبیات و آثار:آثار خواجه نصیرالدین طوسی، تاریخ جهانگشای جوینی
اقتصاد:احیای تدریجی تجارت و کشاورزی پس از ویرانی
دوران اسلامی۱۳۳۷ تا ۱۳۸۱ م

سربداران

قیام شیعیان خراسان علیه ظلم مغولان. تلاش برای برقراری عدالت و مذهب تشیع.

شخصیت‌های برجسته:شیخ خلیفه، عبدالرزاق، وجیه‌الدین مسعود
پایتخت‌ها:سبزوار
رویدادهای مهم:قیام علیه مغولان (۱۳۳۷ م)، برقراری عدالت نسبی، مقاومت در برابر تیمور
دستاوردها:قیام مردمی علیه ظلم، تلاش برای عدالت اجتماعی
بناهای تاریخی:بناهای سربداران در سبزوار
قلمرو:خراسان، بخشی از مازندران
اقتصاد:کشاورزی، تجارت محلی
دوران اسلامی۱۳۷۰ تا ۱۵۰۷ م

تیموریان

اوج هنر نگارگری و معماری (مسجد گوهرشاد). پایتختی هرات به عنوان مرکز هنر.

شخصیت‌های برجسته:تیمور لنگ، شاهرخ میرزا، گوهرشاد بیگم، سلطان حسین بایقرا
پایتخت‌ها:سمرقند، هرات
رویدادهای مهم:فتوحات تیمور، حمله به ایران و هند، دوران طلایی هنر در هرات (شاهرخ و سلطان حسین)
دستاوردها:اوج نگارگری ایرانی (مکتب هرات)، معماری تیموری، حمایت از شاعران و هنرمندان
بناهای تاریخی:مسجد گوهرشاد (مشهد)، گور امیر (سمرقند)، بناهای هرات، مدرسه غیاثیه خرگرد
قلمرو:ایران، ماوراءالنهر، بخشی از هند، آناتولی
ادبیات و آثار:شعر جامی، آثار امیر علیشیر نوایی، دیوان حافظ (نسخه‌های تیموری)
اقتصاد:غنایم جنگی، تجارت، حمایت از هنر و صنایع
دوران اسلامی۱۳۷۸ تا ۱۵۰۱ م

قراقویونلو و آق‌قویونلو

حکومت‌های ترکمان در غرب ایران. رقابت با عثمانی و تیموریان. زمینه‌سازی برای ظهور صفویان.

شخصیت‌های برجسته:جهانشاه قراقویونلو، اوزون حسن آق‌قویونلو
پایتخت‌ها:تبریز
رویدادهای مهم:رقابت با عثمانی، جنگ با تیموریان، زمینه‌سازی برای صفویان
دستاوردها:حفظ استقلال ایران در برابر عثمانی
بناهای تاریخی:مسجد کبود تبریز (جهانشاه)، بناهای تبریز
قلمرو:آذربایجان، بخشی از غرب ایران، بخشی از عراق
اقتصاد:تجارت، کشاورزی
دوران اسلامی۱۵۰۱ تا ۱۷۳۶ م

صفویان

تشکیل دولت واحد ملی و رسمیت مذهب شیعه. اوج معماری و هنر اصفهان (نصف جهان).

شخصیت‌های برجسته:شاه اسماعیل یکم، شاه طهماسب، شاه عباس کبیر، شاه سلطان حسین
پایتخت‌ها:تبریز، قزوین، اصفهان
رویدادهای مهم:تشکیل دولت صفوی (۱۵۰۱ م)، جنگ چالدران (۱۵۱۴ م)، انتقال پایتخت به اصفهان (۱۵۹۸ م)، جنگ با عثمانی و ازبک
دستاوردها:رسمیت مذهب شیعه، اوج معماری ایرانی (میدان نقش جهان، مسجد شیخ لطف‌الله، کاخ چهلستون)، هنر مینیاتور، فرش‌بافی، کاشیکاری
بناهای تاریخی:میدان نقش جهان، مسجد شیخ لطف‌الله، مسجد امام (شاه)، کاخ چهلستون، کاخ عالی‌قاپو، پل خواجو، سی و سه پل
قلمرو:تمام ایران امروزی، بخشی از عراق، قفقاز، افغانستان
ادبیات و آثار:شعر صائب تبریزی، بیدل دهلوی، آثار فلسفی و عرفانی
اقتصاد:تجارت ابریشم، صنایع دستی، کشاورزی، روابط تجاری با اروپا
دوران معاصر۱۷۳۶ تا ۱۷۹۶ م

افشاریان و زندیه

فتوحات نادرشاه (ناپلئون شرق). آرامش و عدالت نسبی در دوره وکیل‌الرعایا (بناهای زندیه شیراز).

شخصیت‌های برجسته:نادرشاه افشار، کریم‌خان زند
پایتخت‌ها:مشهد، شیراز
رویدادهای مهم:فتوحات نادرشاه در هند (۱۷۳۹ م)، فتح دهلی و غنایم معروف، دوران آرامش زندیه
دستاوردها:بازگرداندن استقلال ایران، فتوحات نظامی نادرشاه، عدالت کریم‌خان
بناهای تاریخی:بازار وکیل، مسجد وکیل، حمام وکیل، ارگ کریم‌خانی (شیراز)، بناهای زندیه
قلمرو:تمام ایران، بخشی از هند (موقت)، بخشی از قفقاز
ادبیات و آثار:شعر دوره زندیه، آثار ادبی
اقتصاد:غنایم نادرشاه، تجارت، کشاورزی، آرامش اقتصادی در دوره زندیه
دوران معاصر۱۷۹۶ تا ۱۹۲۵ م

قاجاریان

انتخاب تهران به پایتختی. جنگ‌های ایران و روس، انقلاب مشروطه و ورود مدرنیته (دارالفنون).

شخصیت‌های برجسته:آغامحمدخان، فتحعلی شاه، ناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه
پایتخت‌ها:تهران
رویدادهای مهم:جنگ‌های ایران و روس (۱۸۰۴-۱۸۱۳، ۱۸۲۶-۱۸۲۸)، معاهده ترکمنچای، انقلاب مشروطه (۱۹۰۶ م)، قتل ناصرالدین شاه
دستاوردها:تاسیس دارالفنون (اولین مدرسه مدرن)، ورود تلگراف و راه‌آهن، چاپ و مطبوعات، قانون اساسی مشروطه
بناهای تاریخی:کاخ گلستان، مسجد سپهسالار، عمارت شمس‌العماره، بناهای قاجاری تهران
قلمرو:ایران (با از دست دادن قفقاز و بخشی از افغانستان)
ادبیات و آثار:شعر قاجاری، آثار طالبوف، روزنامه‌های مشروطه
اقتصاد:تجارت با اروپا، امتیازات به بیگانگان، کشاورزی، صنایع اولیه
دوران معاصر۱۹۲۵ تا ۱۹۷۹ م

پهلوی

تشکیل دولت متمرکز نوین؛ ارتش یکپارچه، راه‌آهن سراسری و دانشگاه تهران. ملی شدن نفت، انقلاب سفید و در پایان، انقلاب ۱۳۵۷.

شخصیت‌های برجسته:رضا شاه پهلوی، محمدرضا شاه پهلوی
پایتخت‌ها:تهران
رویدادهای مهم:کودتای ۱۲۹۹، تاجگذاری رضا شاه (۱۹۲۶ م)، اشغال ایران در جنگ جهانی دوم (۱۹۴۱ م)، ملی شدن صنعت نفت (۱۹۵۱ م)، کودتای ۲۸ مرداد (۱۹۵۳ م)، انقلاب سفید و اصلاحات ارضی (۱۹۶۳ م)، انقلاب ۱۳۵۷ (۱۹۷۹ م)
دستاوردها:تاسیس دانشگاه تهران، راه‌آهن سراسری، آموزش همگانی، نظام اداری و قضایی نوین، حق رای زنان (۱۹۶۳ م)، گسترش صنایع و زیرساخت‌ها
بناهای تاریخی:کاخ مرمر، کاخ سعدآباد، کاخ نیاوران، برج آزادی، دانشگاه تهران
قلمرو:ایران
ادبیات و آثار:شعر نو (نیما یوشیج)، آثار صادق هدایت، جلال آل احمد، احمد شاملو
اقتصاد:درآمد نفت، صنعتی‌سازی، اصلاحات ارضی، رشد شتابان اقتصادی در دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ همراه با تورم در سال‌های پایانی
دوران معاصر۱۹۷۹ تا کنون

جمهوری اسلامی

تغییر نظام از پادشاهی به جمهوری اسلامی با انقلاب ۱۳۵۷. جنگ هشت‌سالهٔ ایران و عراق و تحولات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی دهه‌های بعد.

شخصیت‌های برجسته:روح‌الله خمینی، علی خامنه‌ای
پایتخت‌ها:تهران
رویدادهای مهم:انقلاب ۱۳۵۷ (۱۹۷۹ م)، تصویب قانون اساسی جدید و نهاد ولایت فقیه، تسخیر سفارت آمریکا و قطع روابط (۱۹۷۹ م)، جنگ ایران و عراق (۱۹۸۰–۱۹۸۸ م)، برنامهٔ هسته‌ای و توافق برجام (۲۰۱۵ م)، تحریم‌های بین‌المللی، اعتراضات دوره‌ای داخلی
دستاوردها:گسترش آموزش عالی و شبکهٔ بهداشت و درمان، پیشرفت در برخی حوزه‌های علمی و فناوری (هسته‌ای، هوافضا، پزشکی)
بناهای تاریخی:حرم امام خمینی، برج میلاد، پل طبیعت، موزه دفاع مقدس
قلمرو:ایران
ادبیات و آثار:ادبیات و سینمای معاصر، شعر و داستان پس از انقلاب
اقتصاد:اقتصاد متکی به درآمد نفت؛ تورم مزمن و تحریم‌های بین‌المللی از چالش‌های اصلی؛ رشد برخی صنایع داخلی و مهاجرت گستردهٔ نیروی متخصص
پایان لیست - تاریخ ایران ادامه دارد...

تاریخ در حال نوشته شدن است

در این لحظه، تاریخ ایران در حال رقم خوردن است. از اعتراضات مردمی و جنبش‌های اجتماعی تا چالش‌های اقتصادی و تحریم‌ها، از پیشرفت‌های علمی و فناوری تا مقاومت در برابر فشارهای خارجی - هر روز صفحه جدیدی به تاریخ پرافتخار این سرزمین افزوده می‌شود.

ایران همچنان ایستاده است و تاریخ‌اش ادامه دارد...

امتیاز کاربران

0.0
0 رای ثبت شده

اولین نفری باشید که نظر می‌دهد!

درباره تاریخ ایران

خط زمان تاریخ ایران از تمدن‌های باستانی تا دوران معاصر: رویدادهای مهم، سلسله‌های ایرانی مانند هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان، صفویه و قاجار را در یک نگاه مرور کنید. هر رویداد با تاریخ و توضیح فارسی ارائه می‌شود.

این ابزار برای دانش‌آموزان، علاقه‌مندان تاریخ ایران باستان و هر کسی که می‌خواهد سیر تمدن ایران‌زمین را بشناسد مناسب است. مرور تاریخ ایران در لنگر رایگان است و رویدادها به‌صورت خط زمان منظم نمایش داده می‌شوند.

پرسش‌های پرتکرار درباره تاریخ ایران

سلسله‌های تاریخی ایران به ترتیب کدام‌اند؟

مهم‌ترین سلسله‌ها به ترتیب: مادها، هخامنشیان، سلوکیان، اشکانیان، ساسانیان و پس از اسلام سلسله‌هایی مانند سامانیان، غزنویان، سلجوقیان، صفویه، افشاریه، زندیه، قاجار و پهلوی. خط زمان این ابزار همین سیر را نشان می‌دهد.

قدیمی‌ترین تمدن ایران چیست؟

تمدن ایلام در جنوب غرب ایران از کهن‌ترین تمدن‌های شناخته‌شده فلات ایران است و پیش از آن نیز محوطه‌هایی مانند شهر سوخته و تپه سیلک سابقه سکونت چندهزارساله را نشان می‌دهند.

هخامنشیان چه زمانی حکومت می‌کردند؟

شاهنشاهی هخامنشی را کوروش بزرگ در سده ششم پیش از میلاد بنیان گذاشت و تا حمله اسکندر در سال ۳۳۰ پیش از میلاد ادامه یافت؛ در اوج خود بزرگ‌ترین امپراتوری جهان باستان بود.

این خط زمان چه دوره‌هایی را پوشش می‌دهد؟

رویدادهای برگزیده از ایران باستان تا دوران معاصر را در بر می‌گیرد و هر رویداد با تاریخ و توضیح کوتاه فارسی همراه است.

⏳ در حال بارگذاری منابع...